Het motto hierboven is van de Britse humanitaire hervormer Henry S. Salt (1851-1938). Zie de website over hem en een foto via de links hieronder. Hij schreef ook: All humane causes, though seemingly separate, are ultimately and essentially one. Dat is het verband tussen onderstaande onderwerpen. Deze website is een eerste opzet; er komt meer.

 

Prehistorische volkeren hadden meer respect voor dieren dan wij. In de moderne tijd zijn we dieren steeds erger gaan mishandelen. Dierenmishandeling werd vergoelijkt door het christendom en het rationalisme. Er waren uitzonderingen. De zestiende-eeuwse vrijdenker Michel de Montaigne stelde zich de wereld voor door de ogen van zijn poes: Wanneer ik met mijn poes speel, wie weet dan of zij mij niet meer als amusement gebruikt dan ik haar? (Montaigne, 'Apologie voor Raymond Sebold', in Boek II, Hoofdstuk 12 van zijn Essays, vertaald door Hans van Pinxteren). De achttiende-eeuwse filosoof Jeremy Bentham hield mensen de pijn voor die dieren voelen: The question is not, "Can they  r e a s o n ?" nor, "Can they  t a l k ?" but, "Can they  s u f f e r ?" (An Introduction to the Principles of Morals and Legislation). Korter, indringender en overtuigender heeft niemand dit gezegd. En de negentiende-eeuwse historicus Jules Michelet stelde de ellendige gevolgen aan de kaak die de Industriële Revolutie had voor dieren, zoals het sleepnet en de mechanische harpoen:

Aan de haat jegens de natuur van de Middeleeuwen is de commerciële, industriële bijtendheid toegevoegd, gewapend met verschrikkelijke machines die uit de verte doden, massaal, zonder dat de mens zelf gevaar loopt. Met elke vooruitgang in wat mensen kunnen ging een vooruitgang gepaard in wrede barbaarsheid, een vooruitgang in vernietiging.

Hij stelde daar zelf onder meer een prachtige en invoelende studie van 'de republiek der vogels' tegenover (zie de korte bloemlezing La Republique des Oiseaux; antiquarisch is soms een oude Nederlandse vertaling: De Vogel te vinden).
        Gelukkig begint de minachting voor en mishandeling van dieren wat te verminderen. In Nederland heeft Rudy Kousbroek daaraan veel bijgedragen, vanaf zijn eerste boek over katten (en één ondergedoken hond): De aaibaarheidsfactor, tot en met zijn nieuwste dierenboek Medereizigers. Hij schrijft:

Dieren zijn vreemde wezens met onbegrijpelijke preoccupaties, maar ze reizen met ons mee naar het onbekende, ze zitten in hetzelfde schuitje - in de woorden van Jane Goodall, 'mens en dier delen hetzelfde lot'.

Dat is een mooie vergelijking, een metafoor maar ook gewoon een treffende constatering. En zo vreemd als dieren voor ons mensen zijn, zo vreemd zijn wij voor hen. Zo vreemd zijn wij vaak ook voor onszelf. De overeenkomsten tussen mensen en dieren zijn groter dan de verschillen.
         Het vermogen van mensen om de wereld vanuit het perspectief van dieren te bekijken lijkt de laatste tijd langzaam toe te nemen. Een mooi voorbeeld daarvan is het boek The Secret Life of Cows van Rosamund Young. Zij beschrijft nuchter, met liefde en respect de gewoontes, voorkeuren en afkeuren, vriendschappen en vijandschappen van de dieren op haar boerderij in Worcestershire. Als vanzelf worden de koeien, varkens, kippen en schapen daardoor personen net als wij: sentient beings, levende wezens met gevoelens, wier doen en laten betekenis heeft. Dieren zijn ook mensen.
          Hedendaagse biologen en ethologen dragen sterk bij aan ons vermogen om ons met dieren te identificeren. Hieronder daarom ook links naar werk van primatologen Jane Goodall (het Goodall Institute) en Frans de Waal (zijn Living Links centrum en zijn Tinbergenlezing 2007).
          Tot slot een link naar de dolfijnen van Sea World die zichzelf, elkaar en ons amuseren door luchtringen te blazen en ermee te spelen. Homo ludens? Het mocht wat. Het plezier van de dolfijnen is voor ons mensen niet onbegrijpelijk maar juist heel invoelbaar.

Ook mensen lijden aan de moderne tijd. De socioloog Max Weber zei dat we steeds meer opgesloten raken in de 'ijzeren kooi' van door ons zelf geschapen, moderne organisatievormen. Daarbinnen is volgens organisatiekundigen Jaap Peters en Judith Pouw tegenwoordig sprake van 'intensieve menshouderij'. Inderdaad  wordt de samenleving steeds ingewikkelder en zijn we met steeds meer mensen. Maar het zijn niet alleen 'de anderen' en onze bazen onder wie we lijden. De econoom Fred Hirsch liet zien dat we ongelukkig worden van de ongebreidelde wedijver om dingen die per definitie nu eenmaal niet iedereen kan bezitten, zoals een huis met een vrij uitzicht, of de hoogste baan. Dat zijn 'positionele goederen': het genot ervan vooronderstelt dat anderen ze niet hebben. We investeren collectief te veel in de rat race om positionele goederen en we worden daardoor individueel ongelukkiger dan nodig is. De psycholoog Barry Schwarz analyseerde hoe we reageren op een teveel aan keuzemogelijkheden: we worden er.... gedeprimeerd van. Waarom? Omdat we worden gekweld door de keuzemogelijkheden die we hebben opgegeven. 'Als ik toch met Elsje was getrouwd, dan...' Schwarz noemde dat the tyranny of choice, de tirannie van de keuzemogelijkheden. Daarbij komt, dat we al die keuzes zèlf moeten maken. Ook voor keuzes die verkeerd uitpakken voelen we ons zelf verantwoordelijk. Nu zijn rat races om positionele goederen en een veelheid van keuzemogelijkheden typisch verschijnselen van rijke, democratische, open en sterk geïndividualiseerde samenlevingen. Tenzin Gyatso, de 14e Dalai Lama, opgegroeid in het arme maar traditierijke Tibet, zei tot verbazing van psychiater Howard Cutler dat hij zich nooit eenzaam voelde (zie hieronder). Psychologe Trudy Dehue schreef een interessant boek over de prijs die wij voor dit alles betalen: De depressie-epidemie. Je kunt dit soort inzichten samenvatten onder de noemer 'De kwetsbare samenleving'.

Wat kunnen we aan het leed van dieren en mensen doen? Compassion is the wish for others to be free of suffering, zegt de Dalai Lama. Mededogen met anderen is niet alleen een weg naar individueel geluk; het is ook een programma voor maatschappelijke betrokkenheid. De Dalai Lama is daar een levend voorbeeld van. Hij is een grappige man. Hij is beroemd. Hij heeft zelfspot. Je kunt hem daardoor gemakkelijk onderschatten. Van de website van de Tibetaans-boeddhistische Internet Radio LamRin kun je een aantal lezingen en openbare lessen van de Dalai Lama downloaden. Op den duur nestelen zijn stem, zijn accent en zijn onvolmaakte Engels zich op een prettige manier in je hoofd, alsof je een dierbare, vrolijke en wijze oom tegen je hoort praten. Goede adviezen heeft hij ook gegeven in gesprekken met psychiater Howard Cutler (De kunst van het geluk) en psycholoog Paul Ekman (Emotioneel bewustzijn).
            De Dalai Lama staat elke ochtend om half 4 op om enkele uren te mediteren. Als je dat zelf ook wilt leren is Bante Gunaratana's boek Mindfulness in Plain English een goed begin. Ook niet meer dan dat, mediteren is namelijk 'best moeilijk', zo kan ik uit ervaring mededelen.
            Intimacy is the experience of connectivity, zegt dezelfde Dalai Lama. Hij legt steeds opnieuw nadruk op de interdependentie tussen mensen onderling en die tussen alle voelende wezens (sentient beings). Daarom pleit Ethan Nichtern voor een Declaration of Interdependence, een Verklaring van Onderlinge Afhankelijkheid. Zie zijn boek One City.
          Over boeddhisme zijn boekenkasten vol geschreven. Pankaj Mishra, The End of Suffering: The Buddha in the World gaat over het leven van Boeddha, de kern van zijn gedachtengoed en de receptie ervan in het Westen. Mishra schrijft persoonlijk, toegankelijk en niet zweverig.

Geschiedenis wordt tegenwoordig weer steeds meer 'in het groot' geschreven (big history), vanuit een lange-termijnperspectief en met oog voor de mondiale interdependentie tussen mensen onderling, tussen mensen en andere dieren, en binnen het omvattende ecosysteem dat Aarde heet. Dat past bij wat hierboven staat. De vader van de moderne wereldgeschiedschrijving is William H. McNeill. Twee van zijn vele prachtige boeken zijn The Rise of the West: A History of the Human Community en het samen met zijn zoon John R. McNeill geschreven The Human Web: A Bird's Eye View of World History. Van het laatste bestaat een Nederlandse vertaling, Het menselijk web. De wetenschappelijk aangenomen zoon van William McNeill is David Christian. Zijn Maps of Time: An Introduction to Big History is een meesterwerk. Een toegankelijk leerboek op de grens van wereldgeschiedenis en sociologie is Human Societies van Gerhard Lenski en Patrick Nolan.

Het is de opgave van de sociologie, de samenleving doorzichtig te maken voor de mensen die haar vormen. Dat is een hoge opdracht, waarover binnenkort meer. Wel alvast twee stukken over de Nederlandse samenleving en een beschouwing over de Nederlandse sociologie.

Vrienden

Hieronder links naar websites van vrienden en vriendinnen. Philippine Hoegen maakt prachtige kunst. Robert van Krieken is onder veel meer een groot kenner van het werk van Norbert Elias. Bowen Paulle heeft de oplossing voor van het probleem van etnische en sociale segregatie in het Nederlandse onderwijs en weet weerspannige politici te overtuigen. Jaap Dronkers is een onderwijssocioloog die van rekenen houdt èn altijd belangrijke dingen zegt. Maurice Punch combineert op voorbeeldige manier gedistancieerde sociologische analyse met sociale kritiek. Michiel ten Raa van Uitgeverij Nieuwezijds heeft onder veel meer voortreffelijke vertalingen uitgebracht van het werk van Charles Darwin. De website van Michel Scholte is nog even een mooie sociologische en fotografische belofte. Ellie Smolenaars is een onafhankelijke sociologe en wetenschapsjournaliste. Achter de veelzijdigheid en vrolijkheid van Abram de Swaan gaat een geconcentreerde morele inzet schuil. Jo Swabe weet alles van relaties tussen mensen en andere dieren. Enkele bevriende dieren staan onder de link Andere dieren.

Home ¦ Over Geert de Vries ¦ Feedback Form ¦ Reciprocal Links ¦ Site Map